Tại sao thực dân Pháp chọn chữ Quốc Ngữ mà không chọn Tiếng Pháp đặng đồng hóa dân tộc Việt Nam chúng ta?
●Nguyễn Gia Việt
1.Lịch sử đau thương lắm!
Thành Sài Gòn thất thủ ngày 17 tháng 2 năm 1859. Đại đồn Kỳ Hòa bị tấn công năm 1860-1861
Pháp bằng võ lực chiếm được tỉnh Gia Định năm 1862. Hòa ước Nhâm Tuất (1862), triều đình Huế nhượng 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ (Biên Hòa, Gia Định và Định Tường) cho thực dân Pháp làm thuộc địa
Quan Phan Thanh Giản trên 70 tuổi lụm cụm nghe lịnh vua đi Phú Lang Sa chuộc đất không thành công
"Từ ngày đi sứ đến Tây Kinh
Thấy việc Âu Châu phải giựt mình
Kêu rú đồng bang mau thức dậy
Hết lời năn nỉ chẳng ai tin"
A. Schreiner sau đó viết như sau:
“Những người An Nam đi thương thuyết họ đã quên một hệ quả cốt yếu của chiến tranh là kẻ chiến bại không được phép đòi hỏi lợi lộc.”
Năm Đinh Mão 1867 Pháp chiếm tiếp ba tỉnh Miền Tây Nam Kỳ là Vĩnh Long, An Giang và Hà Tiên
Pháp chiếm hết lục tỉnh Nam Kỳ năm 1867
Hòa Ước năm Giáp Tuất 1874 công nhận chủ quyền của Pháp trên toàn thể lãnh thổ Nam Kỳ. Nam Kỳ chánh thức trở thành thuộc địa của Pháp
Theo Hòa Uớc Nhâm Tuất 5/6/1862 và Hòa ước Giáp Tuất 15/3/1874 Pháp hoàn toàn kiểm soát lục tỉnh Nam Kỳ. Nam Kỳ trở thành thuộc địa của Pháp
Nước Pháp tốn chiến phí để đánh chiếm Nam Kỳ là 700 triệu quan vàng
Năm 1876 Pháp chia Nam Kỳ lục tỉnh ra 21 hạt tham biện (arrondissement)
Hòa ước Giáp Thân (Hòa ước Patenôtre) ký ngày 6/6/1884 xác lập chế độ bảo hộ của Pháp đối với Bắc Kỳ và Trung Kỳ
2.Vì sao chiến thắng mà người Pháp không lựa Tiếng Pháp làm ngôn ngữ chánh thức của Nam Kỳ và Việt Nam để rồi đã chọn chữ quốc ngữ.?
Các thuộc địa Pháp ở Châu Phi, Nam Úc đều xài Tiếng Pháp, duy nhứt người Việt Nam lại bị buộc xài chữ Quốc Ngữ là Tiếng Việt phiên âm chữ La Tinh
Vì sao?
-Thứ nhứt là:
Vì lịch sử chánh trị , văn hóa, tư tưởng giữa Việt Nam và Trung Hoa như mớ bùi nhùi, dai dẳng và lâu đời. Người Pháp và các cố đạo muốn cắt cái bụp cho rồi , không muốn Việt Nam còn dính gì Tàu nữa
Khoản 2 của Hòa ước Giáp Tuất 1874, có đoạn:
“Tổng thống Cộng hòa Pháp quốc thừa nhận quyền lực của vua nước An Nam và quyền độc lập hoàn toàn đối với bất kỳ một thế lực ngoại bang nào,…”
Cái ấn Tàu "ban cho" nhà Nguyễn mang dòng chữ Hán “Việt Nam quốc vương” bằng bạc mạ vàng, nặng 5,9 kg, tay nắm tạc hình con lạc đà ở tư thế ngồi bị người Pháp yêu cầu Huế nộp cho Pháp đặng xóa Tàu ra khỏi lịch sử chánh trị Việt
Theo sách “Chánh sách của Pháp ở Đông Dương”. Tác giả Silvestre viết lại cuộc nghị đàm này như sau:
"Patenôtre đòi triều đình Huế phải giao nộp cho Pháp chiếc ấn phong vương (để khỏi còn dấu vết ảnh hưởng Trung Quốc).
Đại thần Nguyễn Văn Tường và cả phái bộ Việt Nam cực lực phản đối. Giằng co mãi, cuối cùng đi đến thỏa thuận là sẽ nấu chảy để tiêu hủy chiếc ấn chứ không giữ lại và cũng không giao nộp
Thế là ngày 6/6/1884, tại Tòa Nhà Trú Sứ của Pháp ở bờ Nam sông Hương một chiếc lò nấu đồng được đặt bên chiếc bàn có văn bản hòa ước viết sẵn. Khi lò được châm lửa, Patenôtre vẫn còn nói nên ngưng việc thiêu hủy để giao chiếc ấn cho ông ta, nhưng ông ta vẫn chỉ nhận được cái lắc đầu dứt khoát của Nguyễn Văn Tường, và chiếc ấn được quăng vào lửa, phút chốc biến thành một thỏi xù xì không ra hình dạng gì nữa"
-Thứ nhì là:
Trong lịch sử Việt, tới khi Pháp xâm lăng mà dân tộc chúng ta còn loay hoay giữa chữ Hán và chữ Nôm
Việt Nam là một dân tộc kỳ khôi nhứt thế giới. Xưa Việt tộc có độc lập, có văn hiến, có lịch sử, có triều đình, có Hoàng Đế thinh thang, có đủ thứ hết nhưng lại không có chữ viết riêng, thành ra đành đoạn phải xài chữ Hán Việt
Hán Việt cũng kỳ khôi, mượn nguyên bộ Hán tự của người Tàu làm chữ viết nhưng phiên âm đọc ra kiểu Việt
Chữ Hán Việt trong vốn ngôn ngữ Việt khá nhiều, mà toàn âm Hán Việt. Tiếng Việt và người Việt hoàn toàn chế ngự lớp từ “Hán Việt” đó bắt nó phải phục tùng mình một cách hiệu quả
Thí dụ: Nói buồi và dương vật là trùng âm Hán Việt, nói "cái thòng lòng lửi thửi" hoặc "của quí" thì trùng ai?
Ngày xưa thơ văn, nhạc, cải lương của Nam Kỳ hay và dân thích vì nó có âm Hán Việt, các soạn giả xài rất nhiều. Ông nhạc sĩ Hoài Linh của bên nhạc vàng nổi tiếng xài Hán Việt trong nhạc, có bài nhạc của ông nghe rất hay, tưởng dễ thuộc nhưng lại rất khó thuộc, có ca sĩ hát tủ bài này mấy chục năm cứ lộn ca từ
Ví như bài “Về đâu mái tóc người thương” có đoạn:
“Đời lắm phong trần tay trắng tay
Trời đông ngại gió lùa vai gầy”
Câu này:
“Bên nhau sao tình xa vạn lý cách biệt mấy sơn khê”
Bài “Hai kỷ niệm một chuyến đi” có đoạn :
“Hôm nay bạn đi gót chân theo nhịp dạ hành
Tuổi đời vừa xanh như nụ hoa nở thêm cánh
Đã phân ly một lần tiễn anh thêm một lần
Áo đẹp màu chinh nhân “
Lấy ví dụ một cái nữa, hột đậu phộng để nói người Bắc rất lậm Tàu
Nam Kỳ kêu "đậu phộng", Bắc Kỳ kêu "củ lạc". Tàu viết "đậu phộng" là lạc hoa sinh (落花生)
Bắc Kỳ thì giữ âm đầu gọi là lạc còn Tàu thì giữ hai từ sau gọi là "hoa sinh", âm Bắc Kinh là huāshēng, âm Quảng Đông là phá xáng
Nam Kỳ kêu "đậu phụng" rồi trại qua "đậu phộng" vì hột nó như con mắt chim phụng
Tức là người Việt xưa viết (bút đàm) thì người Tàu hiểu, còn đọc Hán Việt thì người Tàu khỏi biết cái gì
Các ông quan Việt xưa đi sang Trung Hoa không thể nói trực tiếp với người Tàu được, họ phải thông qua bút đàm hoặc nhờ một người phiên dịch
Người Việt học Hán Việt như học ngoại ngữ vậy
Chúng ta có văn hiến ảnh hưởng của Trung Hoa, điều này cũng không có chi ngại ngần hay lên án. Là vì trên thế giới này các nền văn minh cũng không nhiều, Tây có Hy Lạp , Roma và các nước ảnh hưởng nó, Á có Trung Hoa và Ấn Độ và những nước bị ảnh hưởng
Nhưng vì tinh thần độc lập, ông bà xưa chế ra chữ Nôm
Ông bà ta mới làm ra chữ Nôm, chữ Nôm là chữ mượn chữ Hán để ghi âm tiếng Việt cổ, gọi là chữ “giả tá”
Chữ Nam hay chữ Nôm (字喃), còn gọi là Quốc Âm (國音). Chữ Nôm rắc rối hơn chữ Hán nữa
Muốn học chữ Nôm phải rành chữ Hán, thành ra học Nôm như học ngoại ngữ thứ hai
Vào thế kỷ XIX, Nguyễn Trường Tộ khi viết các bản điều trần ông lại nhắc tới chữ Nôm
Nguyễn Trường Tộ gọi thứ văn tự mà ông đề xuất là “Quốc Âm Hán tự” 國音漢字, nghĩa đen là “chữ Hán đọc theo Quốc Âm”
Nguyễn Trường viết:
"Nếu một người nói ra một câu, lại phải nhờ một người khác dịch ra, tức là một người nước khác rồi. Một nước Nam ta mà có hai thứ âm thoại, hai thứ văn tự, chẳng hóa ra một nước mà ngăn ra hai thứ người sao?
...Chữ mình học đã không phải chính âm của nước Tàu, mà cũng không phải là âm thoại của ta; khi học chữ phải dùng tâm trí để nhớ lấy các tiếng lạ, còn âm vận thì chỉ người có học biết lấy mà thôi, chứ người bất học nghe đến chẳng khác gì như nghe giọng quạ kêu, chim hót"
Nguyễn Trường Tộ ủng hộ cho chữ Nôm khi nói về sự thay đổi, ông muốn cải tiến chữ Nôm, nhưng cải tiến thế nào thì không có cách
Ngộ một điều là Nguyễn Trường Tộ là người Công Giáo, có quan hệ thân thiết với các giáo sĩ Tây Phương, nhà thờ, nhưng lại không đá động gì tới chữ Quốc Ngữ La Tinh mà giới giáo sĩ đang xử dụng
Ông đề nghị vua Tự Đức xài chữ Nôm chứ không đề nghị chữ Quốc Ngữ
Ông gián tiếp phản đối dùng chữ Quốc Ngữ, ủng hộ dùng chữ Hán – Nôm làm văn tự chánh thống
Có lẽ "tầm nhìn" của Nguyễn Trường Tộ không dám vượt qua khuôn khổ Nho gia, ông vẫn bị cái "Nho" kiểu Tàu giữ rịt chặt cứng trong suy nghĩ ?
Dân tộc Việt có cái xui là dù có tiếng nói rất đặc biệt nhưng tới khi đã có triều đình rồi mà vẫn chưa có chữ viết riêng, chữ Nôm không hoàn thiện
Hàn Quốc đã có bảng chữ cái, Nhựt Bổn cũng có chữ viết riêng dù không hoàn chỉnh. Có lẽ chữ tượng hình kiểu Trung Hoa không tài nào nhấn nhá thể hiện cách nói của người Việt
-Thứ ba là:
Chữ Quốc Ngữ của các cố đạo, của nhà thờ Ki Tô vào Việt Nam truyền đạo
Chữ Quốc Ngữ đã manh nha từ những năm đầu thế kỉ XVII khi các cố đạo Tây Dương vào Việt Nam truyền đạo và bị mớ rối nùi chữ Hán, chữ Nho làm bực mình. Vậy là chữ Quốc Ngữ manh nha hình thành
Các giáo sĩ Dòng Tên rất có công trong việc soạn thảo chữ Quốc Ngữ
Một thừa sai trẻ tuổi người Bồ là Francsisco de Pina đến giảng đạo ở Hội An năm 1623 đã học tiếng Việt, giảng đạo bằng tiếng Việt. Vị thừa sai này đã mở đầu cho thời viết Tiếng Việt bằng chữ cái Latin
Giáo sĩ Alexandre de Rhodes làm một cuốn tự điển Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (Rome, 1651) đặt nền tảng cho chữ Quốc Ngữ
-Thứ tư là:
Vì sao người Pháp chọn quốc ngữ?
Rốt cuộc thì không phải là các giáo sĩ Tây phương đã buộc người Việt dùng chữ Quốc Ngữ mà do chánh quyền thuộc địa Pháp đã xài chánh trị, cai trị mà ép dân tộc Việt xài chữ Quốc Ngữ
Ngày 17 tháng 10 năm 1887, Pháp lập Liên bang Đông Dương. Liên bang Đông Dương có 4 xứ, gồm thuộc địa Nam Kỳ (Cochinchine) và ba xứ bảo hộ là Bắc Kỳ (Tonkin), Trung Kỳ (Annam) và Cambodge
Việt Nam là một nước có nền văn hóa lâu đời, có triều đình cai trị. Có đủ thứ của một quốc gia. Người Pháp không thể coi tộc Việt như các bộ tộc Châu Phi hay các bộ lạc ngoài các đảo
Tức người Pháp trong mức độ nào đó phải có một sự dè chừng, tôn trọng dân tộc Việt
Cái ngữ âm của dân tộc Việt cũng khá rối rắm, nhưng các cố đạo đã tìm được cái chữ phù hợp với nó rồi
Và quan trọng là người Pháp dựa vào các cố đạo để trị an, định hình sự cai trị. Thành ra với chữ Quốc Ngữ đã có sẵn, các cố đạo đã tác động vào việc chữ Quốc Ngữ chánh thức được áp dụng đại trà
Sau 1862 Nam Kỳ thành thuộc địa của Pháp
Nghị định 82 ký ngày 6. 4. 1878 Thống đốc Nam Kỳ Lafont ký ra cái mốc hẹn trong bốn năm (tức năm 1882) thì toàn Nam Kỳ phải chuyển hẳn sang chữ Quốc Ngữ
“Kể từ mùng một Tháng Giêng năm 1882 tất cả văn kiện chánh thức, nghị định, quyết định, lịnh, án tòa, chỉ thị... sẽ viết, ký tên và công bố bằng chữ Quốc Ngữ; nhân viên nào không thể viết thơ từ bằng chữ Quốc ngữ sẽ không được bổ nhậm và thăng thưởng trong ngạch phủ, huyện và tổng...”
Tức là thủ tiêu chữ Hán và phải học chữ Quốc Ngữ
Chế độ khoa cử theo kiểu Nho bị bãi bỏ hoàn toàn ở Miền Đông Nam Kỳ sau khoa thi năm 1861 và ở Miền Tây Nam Kỳ sau khoa thi năm 1864
Người Pháp bắt cơ quan công quyền làng xã tổng, quận, tỉnh phải xài chữ Quốc Ngữ, khuyến khích các thầy đồ dạy thêm chữ Quốc Ngữ với mức thưởng 200 franc/năm
Các hương chức làng xã viết chữ Quốc Ngữ được giảm hoặc miễn thuế thân, thưởng tiền cho những làng nào viết được công văn bằng chữ Quốc Ngữ
Jean Baptiste Pétrus Trương Vĩnh Ký (1837-1898) là người có công khuyếch trương quốc ngữ ra đại chúng, ông đem nó qua văn chương
Năm 1886 in “Chuyện đời xưa”
Petrus Ký viết thế này:"Người ta dùng sách này mà học tiếng thì lấy làm có ích. Vì trong ấy cách nói chính là cách nói Annam ròng"
Tuy nhiên chữ Quốc Ngữ vẫn bị chống đối dữ dội, nhứt là giới tôn giáo, là bên Phật giáo và phe Nho gia
Pétrus Trương Vĩnh Ký là một trong ba nhà học giả nổi tiếng đi tiên phuông về chữ Quốc Ngữ Việt Nam mình
Đọc cuốn “Sài Gòn năm xưa” của học giả Vương Hồng Sển, ta sẽ thấy ông Sển khâm phục ba ông học giả xuất sắc này là Trương Vĩnh Ký, Trương Minh Ký và Huỳnh Tịnh Của
Vương Hồng Sển viết:
“Ba ông minh triết bảo thân, gần bùn chẳng nhuốm mùi bùn, không ham “đục nước béo cò” như ai, chỉ say đạo lý và học hỏi, sống đất Tào mà lòng giữ Hớn, thác không tiếng nhơ, thấy đó mà mừng thầm nước nhà những cơn ba đào sóng gió còn hiếm người xứng danh học trò cửa Khổng
Nghĩ cho tay dao tay súng làm nên sự nghiệp như những nhà kia, nhưng khi nhắm mắt, sự nghiệp hoen ố lụn bại, sao bằng một ngòi bút, một nghiên mực, sự nghiệp văn chương trường cửu của ba ông tiền bối này mới thật quý và thơm”
Trương Vĩnh Ký, Trương Minh Ký bị chống đối dữ dội
Nhân vật lịch sử Tôn Thọ Tường (1825 - 1877) là một điển hình. Cuộc bút chiến giữa phe Phan Văn Trị và Tôn Thọ Tường nổ ra với 24 bài thơ xướng họa ra đã góp vào nền văn học Nam Kỳ những bài thơ tuyệt phẩm thực chất đó là cuộc chiên giữa chữ Quốc Ngữ, giữa người ủng hộ Pháp xài chữ Quốc Ngữ và phe thủ cựu
Tôn Thọ Tường có tài, một mình ông bút chiến với phe thủ cựu ông Phan Văn Trị trong đó có cả ông Bùi Hữu Nghĩa, Huỳnh Mẫn Đạt
Phe cựu Phan Văn Trị:
"Anh hỡi Tôn Quyền anh có biết
Trai ngay thờ chúa, gái thờ chồng"
Phe mới Tôn Thọ Tường trả lời:
"Ai về nhắn với Châu Công Cẩn
Thà mất lòng anh đặng bụng chồng"
Học giả Vương Hồng Sển viết:"Hai ông Trương Vĩnh Ký và Tôn Thọ Tường mà có người đòi hạ bệ, thì mình là cái thá gì?"
Người Nam Kỳ lúc đầu cũng chống, nhà giàu không cho con cháu đi học chữ Quốc Ngữ , không cho ra trường học, họ ép và mướn trẻ chăn châu, ở đợ đi học thế con mình. Tuy nhiên chỉ vài năm sau thì hết vì họ hiểu rằng học chữ Quốc Ngữ là quyền lợi của chính họ
"Đèn Sài Gòn ngọn xanh ngọn đỏ
Đèn Mỹ Tho ngọn tỏ ngọn lu
Anh về học lấy chữ nho
Chín trăng em đợi, mười thu em chờ"
Chữ Quốc Ngữ còn bị chống đối, nếu áp Tiếng Pháp vô còn bị chống đối cỡ nào? Mà có nhiều tiếng nói chống đối ở phe thân Pháp nữa
Nhà văn hóa Đông Hồ viết:“Những người phản đối việc học quốc ngữ là định muốn lấy chữ Pháp thay vào làm quốc văn Nam Việt”
Ngày 26 tháng 11 âm lịch năm Mậu Ngọ tức ngày 28.12.1918 vua Khải Định chánh thức ra dụ bãi bỏ khoa cử Nho học và học Quốc Ngữ, vậy là năm 1919 là năm cuối mở khoa thi ở Huế
Thấy chữ Quốc Ngữ là thích hợp nên các nhà nho Duy Tân và Ðông Kinh Nghĩa Thục hiệp sức kêu gọi người dân tham gia học
Chữ Quốc Ngữ được người Pháp kêu là “chữ viết của tiếng An Nam bằng mẫu tự La tinh”, người Nam Kỳ bấy giờ kêu là “Quốc Âm chữ Lang sa”, hay “ tiếng An Nam chữ Lang sa”...
Petrus Ký không gọi chữ Quốc Ngữ, ông kêu là”Tiếng An Nam ròng”. Một số nhà nghiên cứu kêu là Việt Ngữ
Chúng ta đã có chữ viết, chữ quốc ngữ La Tinh tuy là "vay mượn" Tây , nhưng nó thể hiện đúng nhứt về cấu trúc cách nói, ngữ âm của dân tộc Việt, chỉ có 24 chữ ráp lại , thêm dấu là xong, thể hiện đúng hình và thanh của dân tộc Việt
Chữ quốc ngữ ghi được âm nhấn nhá của người Việt bằng những dấu như dấu nặng, dấu hỏi, dấu ngã, dấu ngang, dấu sắc, dấu huyền...
Chữ quốc ngữ Việt Nam đã hoàn chỉnh từ khi Pháp áp dụng hệ thống giáo dục tú tài 1 ,tú tài 2 toàn Nam Kỳ và sau đó tòan Việt Nam
Hầu như người Việt Nam nào cũng biết viết, biết đọc, đó là cái cơ bản nhứt của chữ quốc ngữ
Chúng ta có 24 chữ cái “a,bê,xê,đê….” đúng tiêu chuẩn La Tinh. Chữ viết Việt tộc cơ bản hoàn chỉnh, không cần đào bới, cải cách, cải tiến gì nữa
Ngày xưa muốn thông thạo chữ Hán thì phải thuộc lòng trung bình hơn 8000 ký tự tượng hình. Loại thông thái là thuộc hơn 91.251 chữ . Trong khi quốc ngữ chỉ có 24 chữ và ghép lại. Con nít VN học hết lớp 1 đọc báo rần rần
Dân tộc Việt vậy là đã hoàn chỉnh, Việt Ngữ-Quốc Ngữ đã hoàn chỉnh, không còn cần cái gì nữa
Gia Định báo ấn bản đầu tiên vào ngày 15/4/1865 tại Sài Gòn là tờ báo đầu tiên của VN. Trương Vĩnh Ký làm tổng tài, tờ báo có thêm mục biên khảo, thơ văn, lịch sử…
Gia Định báo góp phần cổ võ việc học chữ Quốc Ngữ, bày ra các loại văn xuôi
Những trường trung học ở Nam Kỳ dạy chữ Quốc Ngữ đồng loạt
Dân Nam Kỳ đậu bằng Thành Chung (Diplôme) nhiều vô kể, xứ sở của những ông Đốc Phủ Sứ, của những ông bác sĩ, bác vật, kỹ sư Pháp về
Người Nam Kỳ làm chánh trị, có quân đội riêng đối đầu với VM vào những năm 1945, rồi làm nền tạo ra Việt Nam Cộng Hòa
Các bạn biết là, những người Tây học thời đó nói tiếng Pháp sành sỏi, nhưng trình độ Nho học của họ cũng rất đáng nể. Họ xử sự “nhơn lễ nghĩa trí tín”, sống có tư cách, thẳng thuốm
Kết luận:
Người Pháp chọn vì quốc ngữ có sẵn, nó tiện lợi vì dựa vào âm tiết của dân tộc Việt, vì các cố đạo đã có sẵn trường lớp, cũng là cách mới nhưng dựa vào âm tiết của chính dân tộc Việt
Lịch sử VN ghi rằng thực dân Pháp chiếm Việt Nam là bốc lột và khai thác thuộc địa. Điều này hoàn toàn đúng
Tuy nhiên để “khai thác” thì họ phải “khai hóa” trước đã, khai hóa văn minh để khai thác kinh tế
Người Pháp phải đầu tư từ giáo dục tới văn hóa, cơ sở hạ tầng, xây dựng thành phố, đường xá, đường xe lửa, bến cảng, xẻ kinh ngang dọc để khai hoang đất, xổ phèn và thoát lũ…
Trong vòng 80 năm Pháp đổ tiền, đổ công sức không biết bao nhiêu để có được một Nam Kỳ văn minh sau này
Tới năm 1936 người Pháp đã đào 1360 km kinh chính, 2500 km kinh phụ với kinh phí lên đến 58 triệu quan ở lục tỉnh làm ruộng đất sanh sôi ra, sản lượng lúa vượt bậc để xuất khẩu ra toàn thế giới
Là một người Nam Kỳ chánh gốc , có tham gia vô bộ máy của Pháp, ông Hồ Biểu Chánh viết trong những dòng đầu cuốn tiểu thuyết ‘Tơ hồng vương vần” về chuyện Pháp-Việt, có thể nói ông thân Pháp, song về lý lẽ mà luận thì nói không hề sai
Xin chép ra như sau:
(Trích)
“ Mới chiếm trị đất Nam Việt, nước Pháp phải bận lo nhiều nỗi
- Lo chia 6 tỉnh cũ ra làm 20 hạt mới, rồi đặt quan Tham biện ở mỗi hạt đặng sắp đặt cơ quan hành chánh cho phù hạp với cách cai trị mới mà không đụng chạm đến phong hoá cổ truyền
- Lo xây dựng an ninh cho nhơn dân được lạc nghiệp an cư, từ thành thị vô tới đồng bái
- Lo tổ chức đường giao thông cho tiện bề mậu dịch.
Tuy phải gấp rút xây nền hành chánh, người Pháp cũng không bỏ dẹp vấn đề thâu phục nhơn tâm.
Những người sống trong nấy năm cuối cùng của thế kỷ 19, là khoảng từ năm 1895 tới năm 1900, ai cũng nhận Pháp mới chiếm trị Nam Việt có 30 năm mà đã khởi công xây dựng một nền văn hoá mới để hướng dẫn tâm hồn Việt Nam quay về phía Âu Tây.
Mới lúc ấy mà đã:
a) Có mấy người Việt thông minh được chọn lựa đem qua Pháp mà giáo hoá. Ấy là các cụ Diệp văn Cường, Trương Minh Ký, Bùi quang Nhơn, Bùi quang Chiêu, Nguyễn trọng Quảng.
b) Cho xuất bản Gia Định Báo với Thông Loại khóa trình, lại còn cho in nhiều loại sách để phổ thông chữ quốc ngữ, do các cụ Trương Vĩnh Ký, Trương Minh Ký và Huỳnh Tịnh Của chăm nom.
c) Mở trường Thông Ngôn (Collège des Interprètes) để cho những cụ đi học bên Pháp trở về hiệp với mấy cụ nho học uyên thâm dạy các quan Tham Biện, các nhân viên hành chánh và các sĩ quan trong Hải Quân và Lục Quân học tiếng Việt, mà cũng dạy luôn sử ký cùng phong hoá của người Việt nữa.
Mà điều cần yếu của người Pháp trong lúc ấy là phải có nhiều người bổn thổ phụ sự trong chức vụ thông ngôn, ký lục, để giúp các ngành hành chánh cùng công thương. Muốn cho được thỏa mãn nhu cầu khẩn cấp này, người ta phải lo lập liền:
a) Một trường sư phạm trung đẳng tại Sài gòn để đào tạo giáo viên đay các trường sơ đẳng ở mấy hạt.
b) Một trường trung học phổ thông, phân làm hai chặng, bắt đầu học tại Mỹ Tho hai năm rồi lên Sài gòn học tiếp hai năm nữa mới được bổ dụng làm thông ngôn, ký lục. Học sinh hai trường này đều được hưởng học bổng, nghĩa là được nhà trường nuôi ăn, ngủ và phát quần áo, giày nón, khỏi trả tiền chi hết.
c) Lần lượt mở trường sơ đẳng Pháp Việt tại châu thành các hạt để cung cấp cho trrường Trung học Mỹ Tho.
Nhà trường Pháp thì sốt sắng xây nền giáo dục mới, nhưng nhơn dân Nam Việt coi bộ hẫng hờ, chưa quyết yểm cựu nghinh tân.
Vì dân trí còn lơ lửng như vậy, nên những trường tân học mở ra không được dân chúng hoan nghinh cho lắm, thành thử nhà nước tốn công tốn của rất nhiều, mà mỗi năm trường sư phạm chỉ đào tạo chừng 30 giáo viên, còn trường Trung học Chasseloup-Laubat đào tạo lối 50 thông ngôn, ký lục.
Không phải người Việt Nam không ham học nên trường tân học lập ra không được thạnh phát. Không phải vậy.
Người Việt ham học lắm chớ. Họ hẫng hờ với tân học nhưng họ vẫn hăng hái với nho học luôn luôn. Ấy là họ thỏa thích món ăn tinh thần cũ của họ xưa nay, họ say mến, họ quí trọng, họ không đành bỏ mà dùng món ăn tinh thần khác, chưa chắc cái khác đó mà ngon ngọt béo bùi hơn cái của họ đã có sẵn” (Hết trích)
Dầu là chữ Quốc Ngữ được dạy ở Miền Nam song trường học cũng dạy Tiếng Pháp song hành. Rồi khi du học sẽ có một lớp người Việt nói Tiếng Pháp rất giỏi
Văn hóa Pháp ảnh hưởng ở Miền Nam rất nhiều. Thí dụ nước phông tên (fontaine),Líp ba ga (libre bagage), ôm vô lăng (volant),lơ xe (contrôleur), sà bông (Savon)...
Nam Kỳ có khăn mu soa (mouchoir), mặc xoa rê (soirée), đứng trên ban công (balcon), ăn bánh mì ba ghét( baguette), nhét giăm bông (jambon) ,xúc xích (saucisse), patê (paté) rồi uống la de ( la bière ) và bia ( bière).
Hình: Lễ khánh thành tượng học giả Trương Vĩnh Ký ở một góc công viên trên đường Norodom . Tượng do ông Trần Chánh Chiếu quyên góp khắp Nam Kỳ lục tỉnh để đúc
Bức tượng tôn vinh Petrus Ký tại Sài Gòn ngày 19 tháng 12 năm 1927
Trong “Trương Vĩnh Ký hành trạng” ông Đặng Thúc Liêng (1867-1945) kể lại rằng:
“Năm 1908, Nam Kỳ sĩ phu đồng đứng xin chánh phủ chuẩn cho dựng hình Vĩnh Ký để làm kỷ niệm, chánh phủ phê y. Lúc ấy tôi đương chấp bút Nông Cổ và Lục Tỉnh Tân Văn, có ít lời vận động quyên ngân, chẳng mấy ngày mà công chúng hỉ cúng rất nhiều”
Tức là vụ dựng tượng Petrus Ký là của dân Nam Kỳ đóng góp tiền trong 19 năm trời
Bức tượng đồng Petrus Ký đặt trong công viên nằm trên đường Boulevard Norodom (Đại Lộ Thống Nhứt) trước Dinh Độc Lập gần nhà thờ Đức Bà Sài Gòn, nhìn đẹp, có ý nghĩa
Sau 1975 mấy người "đồng bào","anh em" hạ bệ tượng vì kết án đó là của thực dân Pháp.
●Nguyễn Gia Việt
Comments
Post a Comment